چندی پیش بود که وزیر نیرو در گفتوگو با رسانهها یکی از راهکارها برای مقابله با چالش کمآبی را اجرای صحیح عملیات بارورسازی ابرها دانست و گفت این اقدام در دنیا سابقه دارد، اما در ایران تجربهای تازه محسوب میشود و مردم امیدوار باشند نتایج آن را در پاییز مشاهده کنند.
به گزارش اصفهان زیبا؛ چندی پیش بود که وزیر نیرو در گفتوگو با رسانهها یکی از راهکارها برای مقابله با چالش کمآبی را اجرای صحیح عملیات بارورسازی ابرها دانست و گفت این اقدام در دنیا سابقه دارد، اما در ایران تجربهای تازه محسوب میشود و مردم امیدوار باشند نتایج آن را در پاییز مشاهده کنند.
در این میان، یکی از اهداف بارورسازی ابرها زایندهرود معرفی شد؛ رودخانهای که سالهاست خشک و به رودی فصلی تبدیل شده است. «اصفهان زیبا» «مهر» گذشته در گفتوگو با کارشناسان پرداخت و مزایا و معایب این طرح را مورد بررسی قرارداد.
حالا و در شرایطی که چندین ماه از اجرای این طرح زمان میگذرد، محمدمهدی جوادیانزاده، رئیس سازمان توسعه و بهرهبرداری فناوریهای نوین آبهای جوی به بیان جزئیات این طرح و اجرای آن در حوضه زاینده رود پرداخته است.
یکی از اهداف بارورسازی ابرها زایندهرود معرفی شد. اجرای این طرح در حوضه آبریز زایندهرود به کجا رسید و چه نتایجی را به همراه داشت؟
چهار منطقه عملیاتی برای سال آبی جاری تعریف کردهایم که یکی از آنها حوضه زایندهرود است. برای افزایش بارش در این حوضه باید بر ارتفاعات کوهرنگ کار کنیم، زیرا این ارتفاعات موجب میشوند در استانهایی مانند چهارمحالوبختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، خوزستان، اصفهان و یزد اثربخشی آن مشاهده شود؛ چراکه این ارتفاعات باعث افزایش بارش میشوند و همه این مناطق از افزایش بارش در ارتفاعات کوهرنگ بهرهمند میشوند.
به همین دلیل بهصورت ویژه این طرح را تعریف کردهایم تا عملیات بارورسازی ابرها هم با هواپیمای آنتونوف 4 (بهصورت پرواز سرنشیندار) و هم با پهپادهای بدون سرنشین در این منطقه انجام شود تا هیچ فرصتی از دست نرود.
چه تعداد عملیات بارورسازی تاکنون در این حوضه انجام شده است؟
تعداد پروازها تا کنون (تا ۶ بهمنماه که آخرین پرواز با پهپاد انجام شده) شامل ۶ پرواز با پهپاد و ۳ پرواز با هواپیما در این منطقه بوده است. در مجموع ۹ پرواز انجام شده و بارورسازی ابرها در ارتفاعات کوهرنگ و حوضه آبریز زایندهرود صورتگرفته است. اکنون سامانهها آماده هستند تا در زمان مناسب بارشی در سایر مناطق، پروازهای بعدی انجام شوند.
آیا این عملیات هنگام بارش باران انجام میشود؟
زمانی که شرایط مساعد باشد، یعنی ابر مناسب وجود داشته باشد و شرایط بارورسازی فراهم شود (که معمولا منجر به بارش نیز میشود) این عملیات انجام میگیرد.
آیا برآوری انجام شده که این عملیات تا چه زمانی ادامه خواهد داشت؟
دوره عملیاتی از نیمه آبان آغاز میشود و تا نیمه اردیبهشت ادامه دارد. این حداقل زمان اجرای عملیات است.
نتایج این طرح را چه زمانی میتوان ارائه کرد و آیا اجرای آن حتما نتایج مثبتی خواهد داشت؟
بله بارورسازی ابرها در صورت وجود سامانههای بارشی مناسب میتواند اثربخش باشد و موجب افزایش بارشها شود. این میزان به طور متوسط در جهان برای حدود ۵۰ کشور مطرح است که در این حوزه فعالیت دارند.
در کشور ما، ارزیابیها نشان داده است بارورسازی ابرها توانسته است ۱۸ تا ۲۰ درصد بارشها را افزایش دهد؛ زیرا ایران کوهستانی است و ابرهای اُروگرافیک یا کوهستانی بهترین نوع ابر برای این عملیات هستند و در نتیجه اثربخشی بیشتری دارند.
ارزیابی دقیق فرایند بارورسازی ابرها پیچیده است و باید دادههای بارانسنجی ایستگاههای منطقه هدف و ایستگاههای شاهد جمعآوری، کنترل کیفی و منتشر شوند. پس از پایان فصل عملیاتی، معمولا یک تا دو ماه زمان لازم است تا این دادهها آماده شوند و پس از آن فرایند ارزیابی بین ۴ تا ۶ ماه طول میکشد تا توسط مشاور بیطرف بررسی و ارزیابی نهایی ارائه شود.
نتایج پس از اولین اقدام مشخص میشوند؟
خیر، همه دادهها بهصورت یکجا مورد بررسی قرار میگیرند.پس از پایان پرونده بارورسازی ابرها در سال آبی ۱۴۰۴، فرایند ارزیابی آغاز خواهد شد.
آیا این عملیات پیشتر نیز در اصفهان انجام شده است؟
بله در سالهای گذشته نیز انجام شده است، اما ارزیابیها در آن زمان منتشر نشدهاند. در سالهای ۹۲، ۹۳ و ۹۵ بررسیها انجام شد و نتایج نشان داد آن منطقه برای بارورسازی ابرها بسیار مناسب و نتایج خوبی نیز به همراه داشته است.
آیا این عملیات میتواند در احیای زایندهرود نقش داشته باشد؟
بارورسازی ابرها یکی از ابزارهای مهم در جعبهابزار مدیریت منابع آب است، اما تکیه صرف بر این روش نمیتواند بهتنهایی نتایج بزرگی ایجاد کند. مدیریت منابع آب شامل مجموعهای از ابزارها برای تأمین و مصرف آب است که باید همزمان و هماهنگ اجرا تا مدیریت پایدار منابع آبی محقق شود، بهویژه در شرایطی که کشور با چالشهای متعددی مواجه است.
کاهش بارشها و دخالتهای انسانی در حوضه آبریز موجب برهمخوردن پایداری اقلیم شده است؛ بنابراین لازم است همه راهکارها با هم اجرا شوند تا به نتیجه برسند. بارورسازی، تنها یکی از این ابزارهاست و میتواند سهم خود را ایفا کند، اما اگر مدیریت مصرف آب انجام نشود، حتی افزایش ۱۰ تا ۲۰ درصدی بارش نیز تأثیر چندانی نخواهد داشت.
آیا بارورسازی ابرها طرحی هزینهبر است؟
بههرحال هزینههایی برای پرواز و استفاده از یدید نقره (که ماده اصلی بارورسازی ابرهاست) وجود دارد که این ماده جزو مواد گرانقیمت محسوب میشود. همچنین پرواز با هواپیما نیز یکی از گرانترین روشهای حملونقل است. بااینحال، میزان افزایش بارش موجب میشود قیمت تمام شده هر مترمکعب آب در این روش بسیار پایین باشد و از ارزانترین روشهای استحصال آب محسوب شود. مطالعات داخلی و خارجی نیز این موضوع را تأیید کردهاند و بارورسازی ابرها را از نظر اقتصادی توجیهپذیر دانستهاند.
برخی معتقدند باتوجه به اجرای این طرح در سالهای گذشته، این عملیات بیشتر جنبه روانی دارد و نمیتواند پیامدهای مثبتی را به همراه داشته باشد؟
در سالهای گذشته عملیات انجام شده بود، اما مشکل این بود که گزارش ارزیابی مشخصی منتشر نشده بود. در نبود ارزیابی علمی، نمیتوان درباره میزان اثربخشی یا بیاثری قضاوت کرد. اگر گزارشهای ارزیابی سالهای گذشته منتشر شوند، کاملا مشخص خواهد شد که عملیات اثربخش بوده است.
بر اساس آخرین بیانیه سازمان هواشناسی که در سال ۲۰۲۵ منتشر و روی سایت سازمان جهانی قرار گرفته، بیش از ۵۰ کشور در این حوزه سرمایهگذاری و فعالیت دارند. همچنین تأثیر بارورسازی ابرها بر ابرهای کوهستانی در سطح جهانی اثبات شده است؛ بنابراین باتوجهبه شرایط کشور، مدیریت ناصحیح منابع آبی درگذشته و ظرفیتهای اقلیمی موجود، لازم است امکانات و دانش کشور بهروز و مجهز شود. ایران به دلیل وجود رشتهکوههای زاگرس و البرز، ظرفیت قابلتوجهی برای بارورسازی ابرها دارد و باید بر اجرای بهینه عملیات بارورسازی تمرکز شود تا از این فرصت ارزشمند بیشترین بهرهبرداری ممکن انجام گیرد.